2026 November 17/ 05:50: 06am

हाम्रोबारे

३३ औँ वर्षको यात्रा प्रारम्भ : बदलिँदो समय, अटल प्रतिबद्धता

    तीन दशकभन्दा लामो समयअघि सुरु भएको एउटा सानो प्रयास आज नागरिकको आवाज, समाजको ऐना र परिवर्तनको संवाहकका रूपमा स्थापित भएको छ । ‘चेष्टा’ को ३३ औँ वर्ष प्रवेश केवल वर्षगाँठको उत्सव होइन, यो सत्यको पक्षमा उभिएर समाजप्रतिको दायित्व निर्वाह गर्दै आएको यात्राको समीक्षा र आगामी दिनको प्रतिबद्धता नवीकरण गर्ने अवसर पनि हो ।
    २०५० साल भदौ ३० गते जिल्ला प्रशासन कार्यालय काभ्रेपलाञ्चोकमा मासिक रूपमा प्रकाशन गर्ने गरी दर्ता भएको जिल्लाको पहिलो पत्रिका ‘चेष्टा’ २०५६ साल कात्तिक ११ गतेदेखि साप्ताहिक प्रकाशनका रूपमा पाठक माझ आएको थियो । मासिक प्रकाशनका रूपमा ३३ वर्ष र साप्ताहिक प्रकाशनका रूपमा २६ वर्षको यात्रा तय गरिसकेको ‘चेष्टा’ ले अनेकौँ राजनीतिक परिवर्तन, सामाजिक उतारचढाव र आर्थिक चुनौतीलाई नजिकबाट नियालेको छ । समय बदलियो, प्रविधि बदलियो, पाठकको रुचि र सूचना प्राप्त गर्ने माध्यम बदलियो; तर सत्य, निष्पक्षता र जनउत्तरदायित्वप्रतिको हाम्रो प्रतिबद्धता बदलिएको छैन ।
    पत्रकारिता केवल सूचना सम्प्रेषण गर्ने माध्यम होइन, यो नागरिकको अधिकारको पहरेदार, लोकतन्त्रको आधारस्तम्भ र समाजलाई सही दिशा देखाउने जिम्मेवार कर्म हो । राज्यका निकायसम्म नागरिकको आवाज पु¥याउनु, सार्वजनिक पदमा रहेकाहरूलाई जवाफदेही बनाउनु, अन्याय र अनियमितताविरुद्ध प्रश्न उठाउनु तथा समाजमा सकारात्मक परिवर्तनका लागि बहस सिर्जना गर्नु पत्रकारिताको मूल दायित्व हो । यही मान्यतालाई आत्मसात् गर्दै ‘चेष्टा’ ले आफ्नो यात्रामा सत्य र तथ्यलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ । लोकप्रियताभन्दा विश्वसनीयता, क्षणिक लाभभन्दा दीर्घकालीन प्रतिष्ठा र शक्तिको निकटताभन्दा नागरिकको पक्षधरतालाई महत्व दिनु हाम्रो पत्रकारिताको मूल दर्शन हो ।
    यद्यपि, अहिलेको समय पत्रकारिताका लागि अवसर र चुनौती दुवै बोकेर आएको छ । सूचना प्रविधिको तीव्र विकास, सामाजिक सञ्जालको विस्तार र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को प्रयोगले समाचार उत्पादन, सम्पादन, वितरण र उपभोग गर्ने शैलीमा आमूल परिवर्तन ल्याएको छ । केही सेकेन्डमै विश्वभरका सूचना प्राप्त गर्न सकिने अवस्थामा पाठकलाई समाचार पढ्नका लागि छापा पत्रिकाको अर्को अंक कुर्नुपर्ने बाध्यता छैन । मोबाइल फोनमै समाचार, भिडियो, तस्बिर, विश्लेषण र प्रत्यक्ष प्रसारण उपलब्ध छन् । यस्तो अवस्थामा साप्ताहिक पत्रिकाले आफूलाई समयअनुकूल रूपान्तरण गर्नु अपरिहार्य भएको छ । तर प्रविधिको तीव्रताले मात्रै पत्रकारिताको गुणस्तर निर्धारण गर्दैन । सूचना छिटो पुग्नु महत्वपूर्ण हो, तर सही सूचना पुग्नु अझ महत्वपूर्ण हो । 
    सामाजिक सञ्जालमा फैलिने अपुष्ट समाचार, भ्रामक सामग्री, कृत्रिम रूपमा तयार पारिएका तस्बिर तथा भिडियो र तथ्यलाई तोडमोड गरेर प्रस्तुत गर्ने प्रवृत्तिले विश्वसनीय पत्रकारिताको आवश्यकता झन् बढाएको छ । एआईले समाचार सङ्कलन, तथ्यको प्रारम्भिक विश्लेषण, भाषा सम्पादन र सामग्री व्यवस्थापनमा सहयोग गर्न सक्छ । तर त्यसले मानवीय संवेदना, स्थानीय समाजको सूक्ष्म बुझाइ, नैतिक विवेक र पत्रकारको जवाफदेहितालाई प्रतिस्थापन गर्न सक्दैन । त्यसैले नयाँ प्रविधिलाई आत्मसात् गर्दै त्यसको जिम्मेवार प्रयोग गर्नु र मानवीय सम्पादन तथा तथ्य परीक्षणलाई अनिवार्य बनाउनु आजको आवश्यकता हो । ‘चेष्टा’ का लागि पनि डिजिटल रूपान्तरण अब विकल्पको विषय मात्र होइन । छापा संस्करणको गरिमा कायम राख्दै अनलाइन समाचार, सामाजिक सञ्जाल र अन्य डिजिटल माध्यमबाट पाठकसम्म पुग्ने प्रभावकारी रणनीति आवश्यक छ । समाचार प्रकाशनको माध्यम बदलिन सक्छ, तर समाचारको विश्वसनीयता बदलिनु हुँदैन । 
    पाठकले जुनसुकै माध्यमबाट सूचना प्राप्त गरे पनि उसले ‘चेष्टा’ को सामग्रीमा तथ्य, सन्तुलन, विश्वसनीयता र सामाजिक उत्तरदायित्व भेट्न सक्नुपर्छ। हाम्रो लक्ष्य केवल धेरै पाठकसम्म पुग्नु होइन, पाठकको विश्वास जित्नु पनि हो । यस यात्राको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष आर्थिक स्थायित्व हो । मुद्रण सामग्री, कागज, छपाइ, वितरण र जनशक्तिको लागत बढिरहेको छ । अर्कातिर, विज्ञापन बजारको ठूलो हिस्सा डिजिटल प्लेटफर्मतर्फ सर्दै गएको छ । विज्ञापनदाताको प्राथमिकता बदलिँदो छ भने छापा माध्यमको आम्दानी र सञ्चालनमा दबाब बढ्दो छ । यस्तो अवस्थामा साप्ताहिक पत्रिकाको निरन्तरता चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ । तर आर्थिक कठिनाइको समाधान सम्पादकीय स्वतन्त्रतामा सम्झौता गरेर खोज्न सकिँदैन । विज्ञापन र व्यावसायिक व्यवस्थापनलाई व्यवस्थित बनाउँदै पाठकसँगको सम्बन्ध बलियो पार्नु, स्थानीय व्यवसाय तथा संस्थासँग पारदर्शी सहकार्य गर्नु र डिजिटल माध्यमबाट आम्दानीका नयाँ सम्भावना खोज्नु आवश्यक छ । पत्रकारिताको आर्थिक आधार बलियो नभएसम्म यसको स्वतन्त्रता र निरन्तरता पनि जोखिममा पर्न सक्छ ।
    पाठकको रुचि पनि बदलिएको छ । आजको पाठकलाई समाचार मात्र होइन, समाचारभित्रको अर्थ, कारण, प्रभाव र समाधानसमेत जान्न मन छ । उसले आफ्नो गाउँ, टोल, नगर र जिल्लामा भएका विकास निर्माण, सार्वजनिक खर्च, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, रोजगारी, उद्यमशीलता, वातावरण र सुशासनका विषयमा गहिरो जानकारी खोजिरहेको छ । त्यसैले स्थानीय पत्रकारिताले राष्ट्रिय समाचारको पुनरावृत्ति गरेर मात्र आफ्नो औचित्य पुष्टि गर्न सक्दैन । स्थानीय तहका निर्णय, सार्वजनिक स्रोतको उपयोग, नागरिकका समस्या, विकासका सम्भावना र समुदायका उपलब्धिलाई तथ्यमा आधारित ढङ्गले प्रस्तुत गर्नु नै यसको विशिष्ट शक्ति हो । काभ्रेपलाञ्चोकका नागरिकका सरोकारलाई प्राथमिकतामा राख्दै स्थानीय विषयलाई राष्ट्रिय बहससँग जोड्ने पत्रकारिता ‘चेष्टा’ को प्राथमिकता रहनुपर्छ ।
    यसका साथै, समाचारको प्रतिस्पर्धा केवल अर्को पत्रिकासँग मात्र छैन । अहिले पत्रकारिता सामाजिक सञ्जालका सामग्री निर्माता, व्यक्तिगत अनलाइन पेज र विभिन्न डिजिटल प्लेटफर्मसँग पनि प्रतिस्पर्धामा छ । तर यी सबै माध्यमको भीडमा जिम्मेवार पत्रकारिताको पहिचान अझ स्पष्ट हुनुपर्छ । सनसनीपूर्ण शीर्षक, अपुष्ट आरोप र क्षणिक लोकप्रियताका लागि तथ्यसँग सम्झौता गर्ने प्रवृत्तिले पाठकको विश्वास कमजोर बनाउँछ । समाचारमा कसैको प्रतिष्ठा जोडिएको हुन्छ, सार्वजनिक धारणा प्रभावित हुन्छ र कहिलेकाहीँ नागरिकको जीवनमै असर पर्न सक्छ। त्यसैले समाचार प्रकाशनअघि तथ्यको पुष्टि, स्रोतको विश्वसनीयता, सम्बन्धित पक्षको धारणा र भाषाको मर्यादामा विशेष ध्यान दिनु अपरिहार्य छ ।
    ‘चेष्टा’ को ३३ औँ वर्ष प्रवेशले हामीलाई विगतको उपलब्धिमा मात्र रमाउने छुट दिँदैन । बरु आगामी दिनमा अझ जिम्मेवार, व्यावसायिक, प्रविधिमैत्री र पाठककेन्द्रित बन्ने चुनौती दिएको छ । बदलिँदो समयसँगै दक्ष जनशक्तिको विकास, पत्रकारको क्षमता अभिवृद्धि, डिजिटल सीपको उपयोग, तथ्य जाँचको अभ्यास र पाठकको प्रतिक्रियालाई महत्व दिने कार्यसंस्कृति विकास गर्न आवश्यक छ । नयाँ पुस्तालाई पत्रकारितासँग जोड्नु, स्थानीय विषयमा खोजमूलक सामग्री उत्पादन गर्नु र समाजका विविध वर्गका आवाजलाई समेट्नु पनि हाम्रो प्राथमिकतामा रहनुपर्छ । 
    यो लामो यात्रामा पाठक, विज्ञापनदाता, शुभेच्छुक, समाचार स्रोत, सहकर्मी पत्रकार तथा सहयोगी सबैको योगदान महत्वपूर्ण छ । पाठकको विश्वासले हामीलाई अघि बढ्ने प्रेरणा दिएको छ । विज्ञापनदाता र शुभेच्छुकको सहयोगले कठिन समयमा पनि प्रकाशनलाई निरन्तरता दिन बल पु¥याएको छ । समाचार स्रोत र सहकर्मीहरूको सहकार्यले समाजका विविध विषयलाई पाठकमाझ पु¥याउन मद्दत गरेको छ । यस यात्रामा साथ दिने सबैप्रति हार्दिक आभार व्यक्त गर्दै आगामी दिनमा पनि आलोचना, सुझाव र रचनात्मक सहयोगको अपेक्षा गर्दछौँ । हाम्रो बाटो सहज छैन, तर लक्ष्य स्पष्ट छ । प्रविधि बदलिँदै जाओस्, माध्यमहरू थपिँदै जाऊन् र पाठकका अपेक्षा विस्तार हुँदै जाऊन—‘चेष्टा’ को मूल प्रतिबद्धता सत्यको खोजी, नागरिकको पक्षधरता र समाजको रूपान्तरण नै रहनेछ। हामी समयसँगै बदलिनेछौँ, तर आफ्नो आधारभूत मूल्यबाट विचलित हुने छैनौँ । हामी नयाँ प्रविधि अपनाउनेछौँ, तर प्रविधिलाई सत्यभन्दा माथि राख्ने छैनौँ । हामी पाठकको रुचि बुझ्नेछौँ, तर लोकप्रियताका लागि जिम्मेवारी बिर्सने छैनौँ । 
    ३३ औँ वर्षको यो नयाँ मोडमा हाम्रो प्रतिबद्धता फेरि दोहो¥याउँछौँ, सत्यका लागि निरन्तर चेष्टा, समाजका लागि निरन्तर जागरण र जनताप्रति निरन्तर जिम्मेवारी । यही प्रतिबद्धताका साथ ‘चेष्टा’ आगामी दिनमा पनि पाठकको विश्वासिलो साथी, नागरिकको आवाज र समाज परिवर्तनको सार्थक माध्यम बनिरहनेछ ।

चेष्टा पब्लिकेसन प्रा.लि.
अध्यक्ष

सम्पादकको सन्देश

img

३० औ वर्षमा ‘चेष्टा’ सत्य र तथ्यमा सधैं ‘दृढ’

    चेष्टा प्रकाशनले ३० वर्ष प्रारम्भ गरेको छ । तीन दशक समय छोटो होईन । यो बीचमा चेष्टा प्रकाशनले समाज निर्माण तथा नेपालका हरेक आन्दोलनमा पु¥याएको योगदान अविस्मरणीय छ । नागरिकहरुका दुःखसुखको साथी बनेको चेष्टाको ३० वर्षको आरम्भ झनै सत्य, तथ्यमा दृढ बन्ने संकल्पका साथ प्रस्तुत हुनेछ । प्रकाशनका समयमा यसले लिएको लक्ष्य र उद्देश्यलाई चेष्टा प्रकाशनले कहिल्यै दायाँ बायाँ गरेन । बहकिएन । तर्सिएन । डराएन । मैदान छाडेर भागेन । बरु सत्यका सामु एक्लो बृहस्पति जस्तै अडिग भईरह्यो । नागरिकका मुद्दा र आवाज बुलन्द गर्न प्राप्त जनसर्मथनले चेष्टाको प्रकाशनलाई हरेक दिन खदिँलो बनाउँदै लग्यो । परिपक्व बनाउँदै लग्यो । जिम्मेवार पत्रकारिताको पहरेदार बनाउन सहयोग पु¥यायो । हामीले समस्या उठाएका मात्रै छैनौं । समाधानाका लागि बाटो पहिल्याउन सहज बनाएका छौं । खबरदारी मात्रै होईन न्यायका लागि सहज बनाएका छौं । आम पाठकहरुको आँखाको नानी बन्ने प्रयास गरेका छौं । आवाज बन्ने प्रयत्न गरिरहेका छौं । सुन्ने मात्रै होईन समाधानका लागि दबाब दिने एक मात्र संचारमाध्यम बन्ने प्रयत्न गरिरहेका छौं । यो निरन्तरता र विश्वास पाठकहरुको भरोसाका कारण मात्रै सम्भव भएको हो । हामी पाठकहरुको रुची र चाहना विपरित कहिल्यै जाँदैनौं । त्यहि नै हाम्रो सम्पति हो । दायित्व हो । समाज प्रतिको जिम्मेवारी हो । 
    नविन युग र चेतनाको प्रतिबिम्ब समाज ब्यवस्थामा परिपक्व बनाउन सकिएन भने युग र नयाँ पुस्ताको अस्वीकार्यता बढ्छ । तसर्थ आवधिक अनुमोदन र नविकरणको व्यवस्थाले लोकतन्त्रको परिपूरण गर्छ । व्यक्तिमा अन्तर निहित गुण र विचारको कदर र प्रस्फुटन गर्ने, गराउन सके सामाजिक सौहाद्रता बढ्छ । समाजलाई सहभागिता र स्वीकार्यता, आलोचना र प्रशंसा, न्याय र समतामूलक बनाउन जरुरी छ । लोकतन्त्रका असंख्य लाभप्रद मध्ये वाक स्वतन्त्रता नै मजवुत र प्रभावकारी तत्व हो । खबरदारिता र निष्पक्षता, सकारात्मकता र तिखो प्रहार बिना संसारका कुनै पनि शासन र शासक जनप्रेमी हुन सकेका छैनन् र सक्दैनन् पनि । दुनियाँमा उदार व्यवस्थामा अनुदार र अनुदार व्यवस्थामा उदार नेतृत्वको उदय भएको छ । तसर्थ सूचना र संचार क्षेत्रको दर्बिलो र परिपक्व उपस्थिति आजको खाँचो हो । चेष्टा साप्ताहिकले स्थापनाकाल सँगै लिएको यो उद्देश्य हो । ‘असल समाज निर्माणको लागि, सत्य समाचारको सम्प्रेषण’को आवाजलाई आजसम्म अक्षुण्ण राखेका छौं । खराबसँग लडेर चुनौती र दायित्व बोध गरेका छांै भने सहि र ईमान्दारलाई प्रोत्साहन र उत्प्रेरणा जगाउने गरेका छांै । राष्ट्रिय उद्देश्य, मानवीय मूल्य र मान्यता, समाजको आमूल रुपान्तरणमा हाम्रो प्रतिबद्धता र अविरल सहभागिता रहनेछ । जहाँ देश र जनताको खिलाफ अकर्मन्यता, असहिष्णुता, गैरजिम्मेवार, अपारदर्शिता, अमानवीयता, उत्तरदायित्वहीन, जवाफदेहिता र छल हुन्छ त्यहाँ हाम्रो तिखो भाषा र टर्राेपन झुल्कि रहन्छ । न्याय र सत्य बोलेर मात्र स्थापित हुने भए यो जगतमा मानिसहरु बिचको असमानता र अज्ञानता अन्त्य गर्न युगौ युग देखि जुधिरहनु पर्दैन थियो होला ? व्यवहारमै जीवनको सँस्कार नबनाउने सिद्धान्त अन्ततः सिद्धान्त मात्र बन्छ । जीवन उपयोगी हुन सक्दैन । 
    चेष्टा साप्ताहिकको ३० औँ वर्षको स्थापनाको अवसरमा चेष्टा साप्ताहिकको उत्पति, विकास र अविरल यात्रामा विभिन्न कोणबाट साथ र सहयोग पु¥याउनु हुने आमपाठक, विज्ञापनदाता, बिक्रेता र कर्मठ कर्मचारी मित्रजनमा साधुवाद प्रकट गर्दछु । धन्यवाद 


अशोक ब्याञ्जुु
प्रकाशक/सम्पादक
चेष्टा प्रकाशन प्रा.लि.